Ik had ooit een jongeman in een training die zelf vond dat hij heul transparant was.
‘Je moet gewoon duidelijk zijn!,’ riep hij. ‘Gewoon zeggen wat je denkt!’ In het rollenspel dat volgde gebeurde iets merkwaardigs. Het doel van het rollenspel was de voortgang bespreken van een project en zijn doel was dus te laten zien hoe duidelijkheid er wat hem betreft uitziet.
Maar toen hij ging zitten begon hij het gesprek met allerlei omtrekkende bewegingen: wat hij allemaal had gedaan rond het project, dat hij afspraken messcherp had neergezet, en iets over de nieuw ingerichte kantine. Omdat ik vermoedde dat de duidelijkheid nog wel een tijdje op zich zou laten wachten, zette ik het rollenspel ff stop. Ik vroeg de jongen hoe hij het vond gaan. De jongen begon zelfverzekerd te knikken en te vertellen over zijn strategie, waarbij hij mij – saillant detail – niet aankeek. Hij vertelde dat hij altijd eerst een aanloop neemt om de sfeer even goed neer te zetten, je moet iemand niet overvallen, want ‘dan ben je diegene sowieso kwijt’.
Ik stond even te twijfelen wat ik zou doen. Toen zei ik: ‘Ik dacht dat je heel duidelijk had willen zijn? Op dit moment weet ik nog niet wat je tegen mij, collega Richard in het rollenspel, precies wilt zeggen. Ik heb eigenlijk geen idee waarom dit gesprek is. Moet ik anders werken? Waar stoor je je aan? Ik heb nog geen idee.’
De jongen knikte weer zelfverzekerd. Alsof hij weloverwogen nadacht over wat ik hem gezegd had. Alsof hij ooit ergens een studie had gedaan: professioneel met feedback omgaan. Dat je dan moet knikken en de ander de indruk moet geven dat je naar hem luistert. En hij zei: maar dat is dus strategie!
Op dat moment had ik een herinnering. Ik werkte enkele weken bij een bedrijf, barstte van de onzekerheid, voelde me een drenkeling op de oceaan. Het verschil tussen mij en die drenkeling: een drenkeling laat zien dat hij bijna kopje ondergaat. Hij schreeuwt, zwaait met z’n armen. Ik niet, ik deed als de jongen tegenover mij in die training. Bij een vergadering vroegen ze mij hoe het met mij ging. Ik knikte zelfverzekerd, speelde de rol voortreffelijk. Het ging heel goed met mij. Dat ik elke avond met holle ogen en volslagen murw thuis zat… niemand wist het. Tot één collega mij scherp aankeek en streng edoch liefdevol vroeg: gaat het wel echt goed, je ziet er afgepeigerd uit. Ik maak me zorgen.
Ik schrok van die opmerking, maar het was ook een bevrijding. Ik ging vertellen.
Met die herinnering wendde ik mij tot de jongen. Ik had er ineens weer zin in. Ik zei – en nam daarvoor een kleine aanloop, als in 2 seconden stilte – Zeg, ik heb het idee dat je het best lastig vindt. Heb ik dat goed gezien?
De jongen keek mij met een dodelijk strakke blik aan. Alsof hij me wel kon meppen. Hij trok één wenkbrauw omhoog en vroeg kalm: Hoezo?
